Hoe je brein motiveert: waarom bonussen kunnen ontmoedigen

Om het hersengebied verantwoordelijk voor motivatie te vinden onderzochten psychologen van de universiteit van Tokio het zogeheten ‘ondermijningseffect’. Soms zorgen bonussen namelijk juist voor motivatieverlies. In het experiment werd de hersenactiviteit gemeten van kandidaten in een uitdagend spel, zo schrijven ze deze week in het tijdschrift PNAS.

Een flinke zak geld uitloven. Dat motiveert mensen om zo goed mogelijk te presteren. Niet alleen verwende bankiers nemen dit aan, maar ook economen verwerken het in al hun theorieën. Vanaf de jaren ‘60 lieten psychologische tests opzienbarend genoeg zien dat motivatie ook kan afnemen door prestatie te belonen. Het omstreden ‘ondermijningseffect’ was geboren. Hoe onderzoeken psychologen op een objectieve manier de invloed van bonussen op menselijke motivatie?
(Voor meer achtergrondinfo zie het filmpje onderaan)

In deze psychologische tests werd een groep proefpersonen in tweeën verdeeld. Iedereen speelde vervolgens een uitdagend spel, maar slechts voor één groep werden betere prestaties beloond met geld. Hierna verbleven de deelnemers even in een wachtkamer, onwetend dat ze werden geobserveerd. In dit moment van ‘vrije keuze’ kon iedereen doen waar hij zin in had, waaronder vrijwillig doorgaan met spelen. Tijdens het wachten bleken mensen uit de beloningsgroep significant minder te spelen dan de controlegroep. Hun motivatie was dus flink afgenomen.


Credit: ScriS

Timing is geld
Het doel van de Japanse onderzoekers was te ontdekken welke hersengebieden betrokken zijn bij het ondermijnende effect. Ze gebruikten hiervoor een zelfde soort tests. Centraal stond een reactiespel, waarbij studenten een stopwatch precies op vijf seconden moesten stoppen. Lukte dit binnen een marge van vijftig milliseconden, dan leverde het een punt op. Binnen de prestatiegroep leverde elk punt 200 yen op (€1,80). De controlegroep kreeg een vast bedrag.

De proefpersonen speelden twee sessies in een MRI-scanner. Daarmee kan worden bepaald welke hersenregio’s tijdelijk meer bloed stroomt, zijn indirect de actieve gebieden te bepalen. Voor de tweede sessie was er één verschil: de beloningsgroep kreeg te horen dat zij geen geldbeloning meer zouden krijgen. Na de scan werd de motivatie van de studenten ongemerkt getest met een periode van ‘vrije keuze’ in een wachtruimte met computer. Hieruit bleek de motivatie van beloonde studenten inderdaad af te nemen. Maar door welke verschillen in hersenactiviteit komt dit?

Beloning in het brein
Er zijn twee onafhankelijke hersenregio’s betrokken bij het bepalen van spelmotivatie. De eerste regio voorin het brein, in de prefrontale cortex, is actief tijdens de mentale voorbereiding. Het gebied wordt actiever naarmate je de taak belangrijker vindt. Bij de beloonde proefpersonen was deze regio veel actiever. Maar in de tweede sessie zonder beloning was er nauwelijks activiteit meer. Dit terwijl de controlegroep juist een stabiele, gemiddelde activiteit vertoonde in beide sessies.

De tweede regio, het beloningsnetwerk, ligt meer centraal in het brein en heeft een grote rol bij het bepalen van motivatie voor gedrag. Cellen in deze regio maken gebruik van de stof dopamine om informatie door te geven naar andere cellen. Ook hier is de activiteit in overeenstemming met het ondermijningseffect. Het netwerk vertoonde meer activiteit in de beloningsgroep, maar met de belofte van beloning verdween de activiteit. Ondertussen bleef de stimulatie van het beloningsnetwerk stabiel en gemiddeld in de controlegroep.

De (on)zin van prestatiebeloning
De activiteit van deze gebieden valt dus mooi samen met het optreden van het ondermijningseffect. Toch is niet helemaal duidelijk welke functie het beloningsnetwerk hier heeft. De onderzoekers speculeren dat het beloningssignalen van buiten, zoals geld, en interne motivatie integreert. Een sterk signaal van buiten zorgt kennelijk dat de eigen motivatie verzwakt. Als de financiële prikkel vervolgens wegvalt, is de persoon veel minder gemotiveerd zich in te spannen.

Toch is het laatste woord hierover nog niet gezegd. Het onderzoek naar de effecten van beloning is tegenstrijdig en ambivalent. Het optreden van het ondermijningseffect hangt bijvoorbeeld af van de taak. Verder onderzoek naar achterliggende mechanismen in het brein is hoogste relevant aangezien prestatiebeloning een steeds verdere vlucht neemt. Wellicht kunnen bankiers in de toekomst dan niet meer op vette bonussen rekenen.

http://www.youtube.com/watch?v=u6XAPnuFjJc

2 thoughts on “Hoe je brein motiveert: waarom bonussen kunnen ontmoedigen

  1. Toch vind ik het bijzonder dat ze nog minder gemotiveerd zijn dan mensen die nooit betaald kregen. Het is best vreemd dat geldelijke beloning je plezier in iets wegneemt. Ook in de wetenschappelijke (economisch) literatuur was altijd het omgekeerde aangenomen… Volgens mij is het vooral misleidend om het nu in retrospect heel logisch te vinden

  2. Ik vind dit helemaal geen raar resultaat. Als ik het goed begrepen heb verdween de prestatiedrang nadat de deelnemers die eerst wel een prestatiebeloning kregen die daarna niet meer kregen.
    Natuurlijk ben je dan minder gemotiveerd. Je gaat immers ook niet werken als je er niets voor krijgt, ook al vind je het leuk. Dit geldt natuurlijk ook in de pauze wanneer mensen er niets voor krijgen.
    Beetje een open deur naar mijn mening.

    ps. het is een fMRI waarmee je dit soort plaatjes krijgt.

Leave a Comment