Boekrecensie: Delusions of Gender

Het nieuwe kabinet Rutte-I lijkt meer op een afspiegeling van een herendispuut dan een van de samenleving. Toen kritiek ontstond op het gebrek aan vrouwen gaf de kersverse premier aan gezocht te hebben, maar hij kon niet genoeg geschikte vrouwen vinden. Ook buiten de regering wil de Nederlandse gender gap zich maar niet sluiten. Het is allang geen taboe om ter verklaring te zeggen dat vrouwen- en mannenhersenen nu eenmaal verschillen. Psychologe Cordelia Fine bewijst in haar nieuwste boek Delusions of Gender dat het wetenschappelijke bewijs hiervoor flinterdun is.

Populaire boeken als Waarom mannen niet luisteren en vrouwen niet kunnen kaartlezen betwijfelen niet dat het mannen- en vrouwenbrein totaal verschillend zijn. Dit onderscheid zou biologisch en erfelijk zijn bepaald. Meestal wordt de man voorgesteld als een emotieloze, eenlettergrepige woorden brommende TomTom, terwijl de vrouw een zorgzame spraakwaterval is zonder ruimtelijk inzicht. Hieruit vloeit logisch voort dat beiden verschillende keuzes maken en dat meer mannen natuurkunde studeren, terwijl relatief veel vrouwen verpleegster worden. Auteurs onderbouwen deze voorstelling met inzichten uit de neuroscience en evolutionaire psychologie.

Delusions of Gender slaat effectief dit beeld aan stukken. Eerst laat Fine zien dat de – momenteel minder modieuze – culturele factoren een enorme impact hebben op maatschappelijke sekseverschillen en -opvattingen. Expliciete discriminatie bestaat in Nederland nauwelijks meer en de meeste mensen vinden zichzelf liberaal. Toch blijkt het onderbewuste vaak minder ruimdenkend. Wanneer getest wordt hoe snel het brein associaties legt, is het langzamer in het linken van vrouwen aan typische mannenberoepen, dan aan clichébeelden. Doordat onze cultuur nog steeds is doordesemd met zulke seksevooroordelen, hebben die al vroeg in de opvoeding enorme invloed op kinderen. Honend schrijft Fine over de ouders die denken hun kinderen ‘genderneutraal’ op te voeden en dan ontdekken ‘dat het allemaal biologie is’.

Verder wordt duidelijk dat populaire boeken de wetenschappelijke resultaten schaamteloos uit hun verband rukken, overinterpreteren en soms zelfs verzinnen. Zo wordt een klein, slecht uitgevoerde laboratoriumstudie naar de aandacht van baby’s voor techniek danwel gezichten, plots de basis voor aangeboren verschillende voorkeuren in mannen en vrouwen. En bewijst een post mortem onderzoek dat vrouwen emoties beter verwerken dan mannen. Natuurlijk kunnen overgeïnterpreteerde MRI-resultaten, berucht voor alle mitsen en maren waarmee ze zijn omgeven niet ontbreken.

Het pijnlijkst zijn de cirkelredenaties en het navelstaren aan de kant van veel wetenschappers. Bij veel studies lijken de conclusies al vast te staan in de vorm van seksestereotypen die simpelweg worden onderbouwd met de hersenverschillen die men vindt. De vele historische citaten laten onverbiddelijk zien dat op dit gebied in 140 jaar niet veel is veranderd. Hoewel de technieken van schedelmeten en breinwegen, zijn geëvolueerd naar MRI en neuroscience, blijven de aannames hetzelfde. Dat elke voorgaande verklaring in diskrediet is geraakt, is niet belangrijk. Het doet denken aan het wetenschappelijke racisme dat pijnlijk is vastgelegd door Gould in The Mismeasure of Man.

Delusions of Gender is puur een aanval op de slechte wetenschap(popularisatie). Hoewel Fine regelmatig refereert aan maatschappelijke gevolgen is dat voornamelijk ter illustratie en om de lezer te waarschuwen dat slordig onderzoek en schrijven consequenties heeft. Hoewel deze haar duidelijk aan het hart gaan, schrijft ze luchtig en humoristisch. De lezer zal niet meteen een andere kijk krijgen op de Nederlandse emancipatiediscussie, maar de ‘het-is-allemaal-biologie-reflex is niet meer mogelijk. Misschien had ook premier Rutte met dit boek op zijn nachtkastje nog een tweede maal nagedacht of hij echt goed heeft gezocht.

Delusion of Gender: The Real Science Behind Sex Differences – Cordelia Fine
338 pagina’s, Hardcover (>€12,11) / Paperback (>€7,68)

Leave a Comment