Boekrecensie: Het onsterfelijke leven van Henriëtta Lacks

Omdat ik nog een vakantiesfeer zit, een recap van mijn zomerse leesvoer. Deze recensie is eigenlijk mosterd na de maaltijd, aangezien het boek in de Nederlandse vertaling al sinds september op de schappen ligt.

Tijdens mijn studie biologie koos ik na twee inleidende jaren voor de richting biochemie. Een enthousiaste docent gooide ons clubje onmiddellijk voor de leeuwen. Iedereen moest meteen in vijftien minuten een complex artikel presenteren. Een van mijn jaargenoten wilde zich niet laten verrassen en verblijdde ons met een zestig dia’s lang PowerPoint-mitrailleurvuur dat het onderzoek minutieus uitlegde. Ergens rond dia nummer vijftien kwam er een korrelige zwart-wit foto voorbij. Erop stond een zekere Henriëtta Lacks (HeLa) wiens (kanker)cellen in het onderzoek waren gebruikt. Een moment lang was ik gefascineerd: wie was deze vrouw? hoe zou het met haar afgelopen zijn? De dia flitste voorbij en elke keer als ik met HeLa-cellen werkte, dacht ik even aan de foto.

Ik ben zeker niet de enige die zich dit afvroeg, maar niemand werd hierdoor zo gegrepen als de Amerikaanse journaliste Rebecca Skloot. Zo’n tien jaar lang joeg ze op HeLa en hierin ze ontdekte een verhaal over racisme, wetenschappelijke ethiek en de treurige geschiedenis van Henriëtta Lacks.

Om met de deur in huis te vallen: dit is een heel pakkend boek over wetenschap. Skloot weet van haar boek een symfonie te maken waarin allerlei thema’s samenkomen. Ze heeft ten eerste de biografie van Henriëtta Lacks tot in detail uitgezocht. Van de jeugd die ze in het armoedige en racistische zuiden van de Verenigde Staten doorbracht tot het ontdekken van de ‘knoop’ in haar maag die een agressieve baarmoederhalskanker bleek te zijn. Ook vond ze Lacks afstammelingen die wrang genoeg nauwelijks profiteren van alles wat haar cellen voor de geneeskunde hebben gedaan.

Gevlochten door dit narratief volg je ook George Gey, de wetenschapper die haar cellen oneindig kon laten delen in het lab. Een doorbraak waar al vijftig jaar naar werd gezocht. Ze beschrijft ook de wetenschappelijke zegetocht van de cellen zoals de essentiële rol van HeLa bij de ontwikkeling van het polio-vaccin. Dit laatste is wat mij betreft het enige punt waarop Skloot wat laat liggen. Het blijft vaak bij het bezweren dat HeLa zo’n immense invloed heeft gehad, zonder dat ze veel vertelt over het praktisch gebruik.

Het interessantst vond ik de ethische vragen die het verhaal opriep. Skloot vertelt over regelrechte misdaden als de Tusgekee studie waarbij Afro-Amerikaanse mannen met syfilis niet werden behandeld om het verloop van de ziekte te kunnen bestuderen. Ondertussen zijn er ook moreel minder duidelijke vraagstukken, zoals de vraag wie de cellen die uit je lichaam zijn genomen? Dit is zeker belangrijk als cellen of genen worden gepatenteerd en vervolgens miljoenen waard is. Het lijkt overduidelijk dat je eigen cellen van jou zijn, maar volgens onderzoekers zou dat een enorme belemmering zijn van wetenschappelijke vooruitgang. Rechters blijken er in de praktijk hetzelfde over te denken.

Het hele boek is duidelijk tot in de puntjes uitgezocht en zeker voor leken toegankelijk geschreven. Het feit dat er zo’n spannend narratief door het boek slingert, maakt het sowieso toegankelijk. Als je maar één populair boek leest over biologie dit jaar dan is dit een veilige keuze.

Het onsterfelijke leven van Henriëtta Lacks – Rebecca Skloot
400 pagina’s, Paperback (€10)

Leave a Comment