Mindfulness (1)

Dit is een van de researchblogjes over mindfulness als behandeling bij psychische stoornissen. Als een experiment volg ik mijn leercurve terwijl ik bezig ben met mijn artikel (zie hier voor de uitgebreide uitleg).

Ik ben eerst de openbare bibliotheek en de internets ingedoken om te kijken wat mindfulness is volgens haar adepten. Maar laat ik beginnen met mijn kennis en vooroordelen. Momenteel overheerst vooral mijn scepsis. Mindfulness roept bij mij onmiddellijk associaties op met de dweperige zweverigheid van blaadjes als Hapinezz. Verder associeer ik het met religie en alternatieve geneeswijzen. Nog twee zaken die ik, om eens een eufemisme te gebruiken, kritisch bezie. Recentelijk las ik wel een aantal wetenschappelijke claims dat mindfulness werkt bij psychische problemen, dus ik ben op zich geïnteresseerd. En tenslotte, voor de ultieme journalistieke transparantie, ik doe tegenwoordig aan jiu-jitsu en de rituelen rond deze vechtkunst bevatten elementen van zenmeditatie.

Het eerste boek dat ik meenam: ‘Het gras wordt groener’ (The Miracle of Mindfulness) is een soort brievenboek. Het is geschreven door de Vietnamese monnik Thich Nhât Hanh, gericht aan een zekere Quang, maar ik begrijp dat daarmee één persoon uit een gemeenschap van jonge hulpverleners wordt bedoeld. Tijdens de Vietnamoorlog trokken zijn van de steden naar het platteland om de bevolking te helpen.

Het boek is duidelijk andere kost dan de meeste (populaire) wetenschap die ik lees. Nhât Hanh draagt immers ook geen therapie uit, mindfulness is voor hem een concept dat deel uit maakt van een boeddhistische levenshouding/filosofie. Hij baseert zich op sutras wat, als ik het goed begrijp, toespraken zijn van boeddha (oftwel ‘verlichte’). Deze bevatten instructies voor o.a. oefeningen om zelf verlicht te worden. Verlichting betekent hier een staat van barmhartigheid en wijsheid en vrij van begeerte en oordelen. (Op internet zag ik ook al dat er binnen Boeddhisme verschillende richtingen bestaan en dat andere ‘scholen’ bestrijden dat mindfulness een belangrijk concept is.)

Enfin, mindfulness. Als je mindfull bent, ben je je volledig bewust van het huidige moment. Je moet je dus concentreren op het hier en nu en niet denken aan werk wat nog ligt of zaken uit het verleden. Je leeft dan altijd in toekomst of verleden en dus niet echt. Dit geldt voor alle banale dagelijkse activiteit. Als je bijvoorbeeld afwast, dan concentreer je je daar heel sterk op: De handelingen die je verricht en de sensatie van het warme water op je huid.


Sinds ik met mijn research begon heb ik al veel kenmerken van mindfulness gevonden bij mijn kat

Of zoals Nhât Han het zelf in een aantal quotes zegt: ‘Iedere handeling is een ritueel’, ‘Hout hakken is meditatie, water dragen is meditatie.’ Daarbuiten zijn nog wel momenten om ‘echt’ te mediteren met ademhalingsoefeningen zoals wij dat kennen, maar je kunt de hele dag oefenen. In de rest van het boek staat een heel aantal praktische oefeningen waarover ik zit te dubben of ik die zo nodig uitgebreid moet proberen. Teveel van dat en mijn artikel kan zo in de Hapinezz.

Een tweede component van mindfulness is ‘milheid’. Dit element zag ik sterk terug in het tweede boek ‘Mindfulness: In de maalstroom van je leven’ van Edel Maex (serieus die titels, wil men echt geen lezers buiten de spirituele hoek). Mildheid betekent in deze context het niet oordelen over je eigen gedachten, over jezelf en anderen. Door je oordeel op te schorten, vergelijk je jezelf niet constant met anderen, maak je je minder zorgen. Door alles wat je gebeurt met mildheid te bezien leef je veel zorgelozer en evenwichtiger. Het doet me wel denken aan de stoicijnse ideeën van Marcus Aurelius. Samengevat: goede en slechte dingen treffen in gelijke mate goede en slechte mensen. Maar goede mensen onderscheiden zich door hun lot te dragen.’

Ik koos het boek van Edel Maex omdat hij schrijft dat hij een psychotherapeut is die een achtweeks stressreductie programma geeft op basis van mindfulness. Hoewel het boek in acht hoofdstukken is verdeeld, kon ik er niet echt een praktisch programma uit vissen. Het bestaat meer uit een meanderende uitleg van alle concepten, oefeningen gelardeerd met ‘wijze citaten’. Ik heb nu een ander boek en ik hoop voor mijn volgende blog helder te hebben hoe Westerse psychologie het concept van mindfulness gebruikt. En een beetje concreet hopelijk.

Leave a Comment