Mindfulness (2)

Dit is een van de researchblogjes over mindfulness als behandeling bij psychische stoornissen. Als een experiment volg ik mijn leercurve terwijl ik bezig ben met mijn artikel (zie hier voor de uitgebreide uitleg).

Na mijn uitstapje in het Boeddhisme ben ik weer terug op aarde. Westerse psychologen gebruiken het concept mindfulness namelijk heel anders dan in de Boeddhistische traditie, zo leggen de schrijvers van dit artikel uit 2011 uit. In de jaren vijftig en zestig ontstond in het Westen interesse voor Zen, ook in de wetenschappelijke wereld. Aan het einde van de jaren zeventig was John Kabat-Zinn de eerste die mindfulness ging toepassen op patiënten (chronische pijn in zijn geval).

De paper heeft trouwens ook een heel beknopte definitie van mindfulness, de methode. In mijn vorige post verzuimde ik het een beetje een mooie definitie te noemen, dus hierbij:

“Paying attention in a particular way: on purpose, in present moment and nonjudgementally”

Ze voegen daar nog aan toe dat het ‘niet-oordelen’ niet betekent dat je passief bent. Het betekent dat je niet piekert over ervaringen of ze juist heel erg probeert weg te drukken. ‘Toelaten’is dus misschien wel een betere uitdrukking.

Kabat-Zinn liet zijn patiënten een intensieve meditatiecursus volgen, die hij mindfulness-based stress reduction noemde. Deze duurde acht tot tien weken, waarin je met dertig anderen wekelijks 2,5 uur in groepsverband mediteert. Daarnaast mediteert iedereen thuis, het liefst zo’n 45 minuten op zes weekdagen. Tenslotte moedigde hij zijn patiënten aan om één keer een dag lang op mediatie-retraite te gaan. Hij hoopte dat de patiënten hierna minder sterk reageren op dagelijkse ervaringen en minder overstuur raken. Hoewel hij de cursus bedacht voor mensen met chronische pijn, wordt hij inmiddels breed daar buiten toegepast.


Credit: Scott Schumacher

Iedereen kan inmiddels thuis kan zo’n cursus volgen aan de hand van een zelfhulpboek. Kabat-Zinn en vele anderen hebben er boeken voor geschreven. Ik heb hier zelf voor me liggen: Mindfulness als uitweg (The Mindfulness Solution) van de Amerikaanse psycholoog Ronal Siegel. Na alle zweverigheid is het boek een weldaad voor mensen die niet geïnteresseerd zijn in spiritualiteit. Siegel begint met een down-to-earth verhaal hoe de dagelijkse beslommeringen die je chagrijnig en gestresst kunnen maken. Daarna volgt een stap voor stap verslag om daar op eigen houtje, in de dosis die jij draagbaar vindt, wat aan te doen. (Ik ga pas in latere blogs bekijken hoe effectief hetgeen is we nu bespreken.

Ik heb zelf toch wat oefeningen uitgeprobeerd. (Je kunt ze fantastisch genoeg, in het Engels, downloaden hier. De eerste oefeningen zetten je in een ontspannen houding (ik ben gewoon op de grond gaan liggen, maar je mag ook zitten op een stoel, kussen of voor de die-hards in de lotus-houding). Vervolgens richt je je aandacht op je buikademhaling zonder die te veranderen. Vervolgens tel je de keren dat je ademhaalt. Dit doe je vervolgens twintig minuten lang. Je aandacht gaat hierbij als beginner onverbeterlijk afdwalen en dan breng je hem rustig terug naar je focuspunt. Koester dus vooral geen verwachtingen. Ironisch genoeg kun je heel gefrustreerd en opgefokt raken van meditatie.

De tweede oefening duurde liefst 45 minuten en maakt je eerst bewust van je ademhaling. Na een minuut of drie begin je met en bodyscan. Dat is precies wat het zegt. Deeltje voor deeltje vestig je je aandacht op lichaamsdelen (linkerteen, naar bovenkant van de linkervoet) en observeert de senstaties daar. Het gaat niet om ontspannen of veranderen, maar simpelweg om het concentereren. Na 45 minuten liggen was ik zelf buitengewoon ontspannen overigens. Maar in de eerste twintig minuten kon ik nauwelijks stil blijven liggen en dwaalden mijn gedachten af naar mijn werk, de leuke dingen op tv en whatnot. Ik kan me voorstellen dat het lang duurt om goed te worden in die concentratie.

Om af te sluiten met de verschillen tussen Oost en West. Het voornaamste verschil is dat de context van mindfulness is weggehaald. In het Westen kun je met vrijwel iedere achterliggende opvattingen deze oefeningen praktisch gebruiken. In de Oosterse filosofie is het één van de zaken uit je gereedschapskist om ‘verlichting’ te bereiken. Je moet daar ook nadenken over Het Lijden, je eigen vergankelijkheid en een ethisch leven leiden.

Ik kan me best voorstellen dat spirituele mensen het zonden vinden dat een concept veel van zijn originele betekenis verliest. Toch is dit precies de reductionistische manier waarop een wetenschapper het zou aanpakken. Daarbij kijk je naar indivuele behandelingen en test vervolgens dubbelblind of ze werken. Hoe simpeler en laagdrempeliger de behandeling, hoe meer mensen er van zullen profiteren. Het doel van deze psychologen is immers ook geen zingeving, maar het verlichten van pyschische leed. Enfin, de volgend keer wil ik gaan kijken naar het wetenschappelijk bewijs voor mindfulness.

Leave a Comment