Placebo’s werken ook zonder misleiding

Het placebo-effect is een van de vreemdste fenomenen in de geneeskunde. Kort door de bocht houdt het in dat patiënten die verwachten op te knappen van een therapie/medicijn alleen al door die verwachting vooruitgaan. Dit staat los van de effectiviteit, zodat zelfs neptherapieën positief werken. Wat voorbeelden: Een neppil (placebo) zonder aspirine verlicht hoofdpijn. Mensen met pijn op de borst (angina) knappen op van een nepoperatie. Tenslotte houdt het placebo-effect al meer dan honderd jaar een omvangrijke homeopathie-industrie in leven.

Onderzoek aan het placebo-effect levert bizarre resultaten die soms met IG-nobelprijzen worden beloond. Zo werken duurdere placebo’s beter dan goedkope. Verder heeft een injectie met zoutoplossing meer effect dan het slikken van een neppil. Niet omdat één van beiden ook maar een molecuul werkzame stof bevat, maar omdat het een dramatischer ingreep is. Het placebo-effect draait om de verwachtingen van de patiënt. Ervaart die een meer dramatischer ingreep, is hij/zij meer gebaat bij de nepbehandeling. Hoe dit precies werkt is grotendeels onduidelijk, maar het verklapt veel over de invloed die je hersenen op het lichaam hebben.

Voor meer over placebo’s: Columnist en fulltime held Ben Goldacre wijdde er een hoofdstuk aan in zijn boek.

Liegen voor genezing
Gezien de kracht van placebo’s is het nuttig deze dit te gebruiken bij vage/subjectieve klachten of ziektes met onbekende oorzaak. Er is slechts één probleem. Het wordt aangenomen dat je patiënten moet voorliegen om te zorgen dat placebo’s werken. Dat is niet onlogisch: als de patiënt weet dat het een neppil is, verdwijnen immers diens verwachtingen. Nu is liegen tegen patiënten, zeker de laatste tien jaar, ethisch echt onaanvaardbaar. Wat in de praktijk daarom vaak gebeurt, is dat artsen een werkzame therapie voorschrijven maar voor een andere ziekte. Hierdoor werkt deze als de facto placebo. Klagende oma’s en Oost-Europeanen die antibiotica krijgen bij virale infecties zijn een berucht voorbeeld.

Maar werken placebo’s echt niet zonder leugentjes? Enkele Harvard-onderzoekers proberen dit uit te zoeken. In een kleine pilotstudie volgden ze patiënten met prikkelbaar darmsyndroom. Een chronische darmziekte met onbekende oorzaak. Ze vonden 80 patiënten en verdeelden deze in twee groepen. De helft nam tweemaal daags een neppil uit een flesje met groot daarop ‘Placebo’, terwijl anderen niets ontvingen. De ernst en hinder van symptomen werd na 15 en 21 dagen gemeten met enkele vragenlijsten. In de placebogroep namen symptomen en hinder significant verder af. 6 van de 10 mensen voelde zich beter, terwijl zonder pil slechts 3 op de 10 opknapte. Niet alle vragenlijsten waren even overtuigend, maar de algemene tendens was overal te zien.

Mitsen en maren
Dit is een mooi resultaat dat de kracht van placebo’s verder onderstreept. Maar voordat je naar de magische suikertabletten grijpt een paar kanttekeningen. De studie was zeer klein en liep over een korte periode. De resultaten moeten eerst in een omvangrijkere studie worden bevestigd. Een tweede probleem is dat het onmogelijk is een compleet ‘blinde’ studie te maken aangezien de patiënten weten in welke groep ze zaten (placebo of geen placebo). Het is bekend dat proefpersonen graag wenselijke antwoorden geven en op die manier het positieve effect overdrijven.

Interessant genoeg tonen de resultaten dat het cruciaal is dat patiënten een verhaaltje krijgen over de kracht van het placebo-effect (‘mystificeren’ in de woorden van de NRC). Eerdere studies waarbij dat ontbrak, vonden nauwelijks een effect. Achteraf klinkt dit heel logisch, aangezien het verwachtingen rond de placebo bouwt voor de patiënt. Toch speculeren de onderzoekers in de immer upbeat finale van hun artikel alvast over het nut van de ethische placebo. Zij zien een rol voor placebotherapie in afwachting van ‘echte’ therapie/medicatie, bijvoorbeeld bij angst, chronische pijn en depressie. Het zal nog wel even duren, maar volgens mij is dit inderdaad belangrijk onderzoek. Al veel te lang gebruiken toverkollen en homeopaten het placebo-effect om hun snoepjes te slijten. Met onderzoek naar zulke ‘niet-specifieke factoren’ voor genezing kunnen artsen hun hulp nog effectiever maken. En de kwakzalvers een placebo van eigen deeg geven.

CC: foto

One thought on “Placebo’s werken ook zonder misleiding

  1. Antibiotica geven aan mensen met een virale infectie is een slechte manier om van je patiënten af te komen. Zo zijn namelijk de enorme resistentiepatronen ontstaan in landen als Spanje. Men verwacht een pil en dus geeft de dokter een pil. Gelukkig gebeurt het in Nederland minder en daar worden hier dan ook de vruchten van geplukt.

    Verder zou het voor bepaalde patiënten mijns inziens zeker kunnen helpen een placebo te geven. Er zijn immers genoeg mensen die zeggen baat te hebben bij homeopathie. Als ze het zelf maar eens toe zouden geven.

Leave a Comment