De (on)macht van de placebo

We weten al heel lang dat patiënten opknappen door nepbehandelingen, zogeheten placebo’s. Met deze kennis kun je ook ‘echte’ behandelingen beter maken, maar er zitten grenzen aan de macht van de placebo.

Dit artikel verscheen eerder in druk in Vizier. Dit is het tijdschrift van de patiëntenvereniging ADF, voor mensen met een angst- of dwangstoornis en fobie.

Bergen kalmeringsmiddelen slikt Milgram om zijn angststoornis de baas te kunnen. Totdat schepper William Gibson de tragische figuur opeens in therapie laat gaan in zijn laatste roman Zero history. Braaf slikt Milgram een nieuw wonderpil die zijn angst moet genezen. Tussen de achtervolgingen en ontploffingen door volgt Milgram het ingewikkelde doseerschema tot zijn geduld opraakt. Wanneer is hij nou genezen? Zijn behandelaar grijnst: Hij kan meteen stoppen. Zijn pillen bestaan alleen uit suiker, het zijn neppillen oftewel placebo’s en hij is allang over zijn angst heen.

Hoewel dit verhaal fictie is, […] Lees verder

Brainwave of death

De overgang tussen leven en dood gebeurt in een flits– op hersenscans zichtbaar als een wave of death. Dit inzicht helpt verschil te maken tussen dood en coma. Hersenonderzoekers van de Radboud Universiteit ontdekten dit toen ze ratten onthoofden in een hersenscanner. Ze wilden bepalen of proefdieren en vee lijden in afwachting van hun dood. Opvallend genoeg was er een minuut na de onthoofding opeens een opvallende golf te zien die de definitieve dood aangaf. Uiterlijk leken de dieren toen al een tijdje dood.

De studie vergelijkt eigenlijk pijn in ratten met en zonder verdoving als ze onthoofd worden met een guillotine. Ze gebruikten hiervoor ratten uit andere onderzoeken die afgemaakt moesten worden. Een paar electrodes zijn op hun hoofd geplakt om de hersenactiviteit te meten. Onthoofden wordt al eeuwen gezien als een snelle en relatief pijnloze manier van sterven, maar er is veel discussie over of dieren van te […] Lees verder

Hoe het brein zichzelf bouwt

Het blijkt mogelijk om met simpele instructies voor cellen een ingewikkeld hersengebied te vormen. Hierdoor is beter te begrijpen hoe dieren met relatief weinig erfelijk informatie een complex brein vormen. Onderzoekers van de Amerikaanse universiteit Princeton deden hun ontdekking door kaarten te maken van gemeten hersenactiviteit. Deze bootsten zij vervolgens in een wiskundig model na, zo schreven zij afgelopen week in het toptijdschrift Science.

Het fenomeen dat complexe patronen ontstaan uit simpele regels heet zelforganisatie. Niet alleen kun je dit demonstreren in formules, chemische reacties of computerprogramma’s, maar het komt overal in de natuur voor. Alledaagse voorbeelden zijn het vlekkenpatroon van koeien, de bouw van een termietennest en het vliegen van een vogelzwerm. ‘Patronen zijn overal, ze wachten alleen op hun ontstaan’, aldus de scheikundige Andrea Sella van het University College in London. Hoewel deze fenomenen verschillend lijken, ontstaan ze op vergelijkbare wijze. Ze worden niet centraal gecoördineerd […] Lees verder

Licht werpen op geur

Naburige hersencellen in het geurcentrum van muizen reageren verschillend op dezelfde geuren. De onderzoekers konden dit ontdekken door individuele hersencellen te activeren met een lichtstraal. Een proef die tot voor kort zelfs voor wetenschappers als science fiction klonk.

Dit experiment is nu mogelijk dankzij een nieuw soort genetisch aangepaste muizen. Lichtgevoelige eiwitten in hun brein zorgen dat neurobiologen signalen exact kunnen volgen. Door dit toe te passen op het geurcentrum konden de muizen ‘het licht ruiken’. Met deze techniek zochten de onderzoeken vervolgens paartjes van hersencellen die signalen ontvingen van dezelfde geurreceptor in de neus. Toen de muizen getest werden met 42 echte geuren ‘vuurden’ ze even vaak, maar met compleet andere timing. De oorzaak en het belang van deze verschillen zijn nog onduidelijk. Het staat allemaal in de Nature Neuroscience van deze maand.

Laten we eerst kijken naar de coole techniek die er is gebruikt. Het lichtgevoelig eiwit […] Lees verder

Boekrecensie: Delusions of Gender

Het nieuwe kabinet Rutte-I lijkt meer op een afspiegeling van een herendispuut dan een van de samenleving. Toen kritiek ontstond op het gebrek aan vrouwen gaf de kersverse premier aan gezocht te hebben, maar hij kon niet genoeg geschikte vrouwen vinden. Ook buiten de regering wil de Nederlandse gender gap zich maar niet sluiten. Het is allang geen taboe om ter verklaring te zeggen dat vrouwen- en mannenhersenen nu eenmaal verschillen. Psychologe Cordelia Fine bewijst in haar nieuwste boek Delusions of Gender dat het wetenschappelijke bewijs hiervoor flinterdun is.

Populaire boeken als Waarom mannen niet luisteren en vrouwen niet kunnen kaartlezen betwijfelen niet dat het mannen- en vrouwenbrein totaal verschillend zijn. Dit onderscheid zou biologisch en erfelijk zijn bepaald. Meestal wordt de man voorgesteld als een emotieloze, eenlettergrepige woorden brommende TomTom, terwijl de vrouw een zorgzame spraakwaterval is zonder ruimtelijk inzicht. Hieruit vloeit logisch voort dat beiden verschillende keuzes maken […] Lees verder